“Handle” คือสิ่งที่คุณใช้บังคับรถ — ยกเว้นในภาษาอังกฤษ

ถามคนขับรถชาวญี่ปุ่นว่าจับอะไรอยู่ตอนขับรถ เขาจะตอบว่า ハンドル (ฮันโดรุ) ถามคำถามเดียวกันกับคนอังกฤษหรืออเมริกัน เขาจะตอบว่า steering wheel สิ่งเดียวกัน แต่คนละคำ — และคำว่า “handle” ในภาษาอังกฤษไม่เคย ไม่เคยเลย เป็นคำที่ถูกต้อง

ในภาษาอังกฤษ handle หมายถึงมือจับประตู หูถ้วยกาแฟ ด้ามกระทะ หูกระเป๋าเดินทาง หรือด้ามค้อน — เป็นของชิ้นเล็กๆ ที่มือโอบรอบได้ แล้วพวงมาลัยกลมใหญ่ๆ ในรถที่ใช้หมุนล้อหน้าล่ะ? นั่นคือ steering wheel เท่านั้น ส่วนบนจักรยานหรือมอเตอร์ไซค์ เรียกว่า handlebars — เป็นพหูพจน์ — ซึ่งอย่างน้อยก็ใกล้เคียงคำว่า handle อยู่บ้าง แต่ก็ยังไม่ใช่ “handle” เดี่ยวๆ

”Handle a car” มีความหมายคนละเรื่องเลย

ตรงนี้แหละที่อันตราย กริยา to handle ในภาษาอังกฤษหมายถึงจัดการ ควบคุม หรือรับมือกับบางสิ่ง ดังนั้น “she handles the car well” จึงแปลว่าเธอขับรถได้เก่ง — เป็นคำชมเรื่องทักษะการขับโดยรวม ไม่ใช่การบรรยายว่าเธอจับพวงมาลัยอยู่

ผู้เรียนภาษาญี่ปุ่นที่แปล ハンドルを握る ตรงตัวว่า “grip the handle” ติดกับทันที พูดประโยคนี้กับเจ้าของภาษา เขาจะเห็นภาพคุณกำลังเกาะลูกบิดประตูอยู่ วลีที่ถูกต้องคือ grip the steering wheel, take the wheel หรือสำนวน get behind the wheel โรงเรียนสอนขับรถญี่ปุ่นสอน ハンドルを握る ราวกับเป็นพิธีสำคัญของชีวิต ส่วนโรงเรียนสอนขับในประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษ แค่บอกว่า “วางมือที่ตำแหน่ง 10 กับ 2 นาฬิกา”

จักรยาน มอเตอร์ไซค์ และจักรวรรดิ ハンドル

ハンドル ของญี่ปุ่นตะกละอย่างน่ารัก มันกลืน steering wheel และ handlebars ของอังกฤษ แล้วเสิร์ฟทั้งสองอย่างภายใต้ฉลากเดียว:

• รถยนต์ → ハンドル (อังกฤษ: steering wheel)
• จักรยาน → ハンドル (อังกฤษ: handlebars)
• มอเตอร์ไซค์ → ハンドル (อังกฤษ: handlebars)
• เรือ → ハンドル หรือ 舵 (อังกฤษ: helm / wheel)

คำญี่ปุ่นคำเดียว เทียบเท่าคำอังกฤษสี่คำ ประหยัดดี ถึงจะไม่ค่อยแม่นยำ — และเป็นสูตรความสับสนทันทีที่ข้ามแปซิฟิกไป

แล้วก็ยังมี ハンドルネーム

วาเซเอโกะไม่หยุดแค่รถยนต์ ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตญี่ปุ่นเลือก ハンドルネーム (ฮันโดรุ เนมุ) — แปลตรงๆ ว่า “handle name” — สำหรับใช้ในฟอรัม ห้องแชท และเกมออนไลน์ เจ้าของภาษาอังกฤษเรียกสิ่งนี้ว่า username, screen name หรือแค่ handle (คำเดียว ไม่มี “name”) พูดกับฝรั่งว่า “what’s your handle name?” จะได้รับความงุนงงอย่างสุภาพแบบเดียวกับตอนขอให้เขาจับ handle ของรถ Toyota

เกร็ดน่ารู้

ภาษาญี่ปุ่นมีคำว่า ペーパードライバー (paper driver, คนขับกระดาษ) สำหรับคนที่มีใบขับขี่แต่ไม่ได้ขับรถ ผู้ใหญ่ญี่ปุ่นหลายคนยอมรับอย่างร่าเริงว่าไม่ได้ ハンドルを握った มาหลายปีแล้ว ในภาษาอังกฤษจะพูดแค่ว่า “I haven’t driven in ages” — ไม่มี handle ไม่มี wheel มีเพียงคำสารภาพเงียบๆ แต่สำนวนญี่ปุ่นกลับทำให้ฟังดูเกือบเป็นพิธี เหมือนพวงมาลัยรอเจ้าของอยู่ในโรงรถอย่างอดทน