คนอเมริกันได้ยิน “free dial” แล้วนึกถึงของรางวัล

ลองบอกเพื่อนอเมริกันว่า “I’ll call the free dial” ดูสิ เขาจะอึ้ง อะไรฟรีนะ? โทรศัพท์หมุนฟรี? เสียงสัญญาณฟรี? คำว่า フリーダイヤル (ฟุรีไดยารุ) ฟังในหูคนพูดอังกฤษเหมือนของรางวัลจากเกมโชว์ยุคเก่า — หมุนวงล้อสิ! ได้โทรศัพท์ฟรี! แต่สิ่งที่คุณหมายถึงจริงๆ คือเบอร์ 0120 ที่พิมพ์หลังหม้อหุงข้าว ไม่มีอะไรในคำว่า “free dial” ที่สื่อถึง “สายโทรศัพท์ฟรี” เลย

นี่คือ wasei-eigo คลาสสิก: คำอังกฤษจริงสองคำเชื่อมกันเพื่ออธิบายคอนเซ็ปต์ที่มีจริง แต่เจ้าของภาษาไม่เคยใช้คำผสมแบบนั้น

คำที่ภาษาอังกฤษใช้จริง

คำที่ถูกต้อง แล้วแต่ประเทศที่พูดอังกฤษ:

• toll-free number — คำมาตรฐานของอเมริกา “toll” หมายถึงค่าโทรทางไกลต่อนาที
• 1-800 number — คำปากของอเมริกา เพราะเบอร์โทรฟรีในอเมริกาสมัยก่อนทุกเบอร์ขึ้นต้นด้วย 1-800 (ปัจจุบันมี 1-888, 1-877, 1-866 ด้วย)
• freephone number — คำของอังกฤษ มักเขียนติดกันเป็นคำเดียว BT เปิดบริการ freephone ด้วยพรีฟิกซ์ 0800
• 0800 number — คำย่อที่ใช้ทั่วไปในอังกฤษ ออสเตรเลีย และยุโรปหลายประเทศ

“Call our toll-free number at 1-800-FLOWERS” เป็นภาษาอังกฤษธรรมชาติ “Call our free dial” ไม่ใช่

เริ่มที่ NTT ปี 1985

NTT เปิดตัว フリーダイヤル เป็นบริการจดทะเบียนการค้าในปี 1985 และพรีฟิกซ์ 0120 ที่เปิดตัวพร้อมกันก็กลายเป็นสัญลักษณ์ของการโทรฟรีถึงขั้นทำงานเหมือนไอคอนทางวัฒนธรรม — คนญี่ปุ่นทุกคนเห็นเบอร์ 0120 แล้วรู้ทันที บริการนี้ประสบความสำเร็จมากจนเบอร์ 0120 อย่างเดียวไม่พอใช้ NTT ต้องเพิ่มพรีฟิกซ์ 0800 ในปี 1999 เพื่อรองรับความต้องการ

ทำไม “free dial” ถึงฟังธรรมชาติในหูคนญี่ปุ่นทั้งที่ไม่ธรรมชาติในหูฝรั่ง? เพราะในทศวรรษ 80 คำว่า ダイヤル (ไดยารุ) เป็นคำญี่ปุ่นเต็มตัวไปนานแล้ว มันเข้ามาพร้อมกับความหมายของโทรศัพท์หมุน ติดอยู่ต่อมาแม้ยุคโทรศัพท์ปุ่มกดจะมาแทน — การกดเบอร์โทรออกยังเรียกว่า ダイヤルする อยู่ — พอปี 1985 เอามาประกบกับ “free” ก็ได้ชื่อบริการสองคำกระชับ ขายง่าย “Toll-free number” คงยาวเกินไปสี่พยางค์สำหรับโฆษณาทีวี

wasei-eigo ข้างเคียงในวงการโทรคมนาคม

โลกโทรศัพท์ของญี่ปุ่นเต็มไปด้วยคำรูปอังกฤษทั้งตระกูล และแต่ละคำก็ “ถูก” ไม่เท่ากัน:

• コレクトコール (korekuto kōru / collect call) — อันนี้เป็นอังกฤษจริง คนอเมริกันหรืออังกฤษเข้าใจทันที แม้บริการนี้จะใกล้สูญพันธุ์แล้วก็ตาม
• テレアポ (tele-appo) — ย่อมาจาก “tele-appointment” หมายถึงโทรขายตรงเพื่อนัดประชุม ภาษาอังกฤษจริงๆ ใช้ cold call หรือ outbound call “tele-appo” เป็น wasei-eigo 100%
• ナビダイヤル (navi-dial) — บริการคิดเงินต่อนาทีของ NTT เบอร์ขึ้นต้นด้วย 0570 ฟังดูเหมือนอังกฤษ แต่ไม่ใช่ ไม่มีคนพูดอังกฤษคนไหนใช้คำว่า “navi-dial”
• ダイヤル Q2 (dial Q2) — บริการพรีเมียมในตำนานของยุค 1990 ก็เป็นคำญี่ปุ่นเท่านั้น

สังเกตแพทเทิร์น: อะไรที่มี “dial” อยู่ในคำแล้วไม่ใช่ “dial tone” โอกาสสูงมากว่าเป็น wasei-eigo

เกร็ดน่ารู้

รายการแข่งร้องเพลงสมัครเล่นในดวงใจคนญี่ปุ่นของ NHK 『のど自慢』 (โนโดะจิมัน) ที่ออกอากาศมาตั้งแต่ปี 1946 เคยใช้สายแบบ free-dial สำหรับให้ผู้ชมโหวตและรีเควสต์เพลง วลีติดปากของพิธีกรเสียงสดใส — 「お電話はフリーダイヤルで！」 — ฝังอยู่ในความทรงจำของคนที่โตมากับทีวีบ่ายวันอาทิตย์ของญี่ปุ่น ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไมคำว่า フリーダイヤル ถึงฟังอบอุ่นใจดีในหูคนญี่ปุ่น แทนที่จะฟังเย็นชาแบบบริษัท ก็เพราะมันคือเสียงของมื้อกลางวันวันอาทิตย์กับคุณปู่คุณย่ามาสามรุ่นนั่นเอง