ศิลปะการย่อคำแบบญี่ปุ่น

リモコン เป็นตัวอย่างที่สมบูรณ์แบบของนิสัยทางภาษาที่ญี่ปุ่นชื่นชอบมากที่สุด: เอาคำคาตาคานะยาวๆ มาตัดให้สั้นกระชับ คำเต็มคือ リモートコントロール (ริโมโตะ คอนโตะโรรุ — “remote control”) แต่ไม่มีใครพูดแบบนั้นจริงๆ ทุกคนพูดแค่ リモコン

สิ่งนี้เป็นไปตามรูปแบบที่นักภาษาศาสตร์เรียกว่า “การย่อเป็น 4 โมระ” — คนญี่ปุ่นชอบย่อคำยืมจากต่างประเทศให้เหลือราว 4 โมระ (หน่วยเสียง) リモ (ริโม) จาก リモート + コン (คอน) จาก コントロール = リモコン สะอาด มีประสิทธิภาพ และจำได้ทันที

ครอบครัว リモコン

リモコン เป็นสมาชิกของตระกูลคำประสมคาตาคานะแบบย่อ:

• パソコン (พาโซคอน) — パーソナルコンピューター → personal computer
• エアコン (แอคอน) — エアーコンディショナー → air conditioner
• ファミコン (ฟามิคอน) — ファミリーコンピューター → Family Computer ของ Nintendo
• ゼネコン (เซเนคอน) — ゼネラルコントラクター → general contractor

คำลงท้าย “コン” ถูกใช้บ่อยจนคนญี่ปุ่นสามารถถอดรหัสคำย่อใหม่ที่ตามรูปแบบนี้ได้ทันที เหมือนทางลัดทางภาษาที่ทุกคนใช้ร่วมกัน

เกร็ดน่ารู้

ในบ้านญี่ปุ่นทั่วไป คุณอาจมี リモコン 5-10 อัน: สำหรับทีวี, แอร์, เครื่องเล่น DVD, ไฟเพดาน และสำหรับฝารองนั่งชักโครก ใช่แล้ว แม้แต่ห้องน้ำก็มีรีโมทคอนโทรลในญี่ปุ่น ประสบการณ์สากลของคนญี่ปุ่นที่หา リモコン ไม่เจอเพราะตกไประหว่างเบาะโซฟาเป็นสิ่งที่ข้ามพ้นพรมแดนวัฒนธรรมทุกประการ