ไม่มีคำเดียวสำหรับ “ขอโทษ”
ภาษาไทยใช้คำว่า “ขอโทษ” คลุมเกือบทุกสถานการณ์ แต่ภาษาญี่ปุ่นมีระบบระดับที่คำ รูปกริยา และท่าทางเคลื่อนไปด้วยกัน อนิเมะใช้จุดนี้ตลอด — คำขอโทษของตัวละครบอกตำแหน่ง อารมณ์ และความรู้สึกว่าเขาเดือดร้อนแค่ไหน นี่คือสเกลจากกันเองไปถึงก้มหัวต่ำสุด
ごめん / ごめんね / ごめんなさい — แกนกลางแบบกันเอง
ごめん (gomen) — “ขอโทษ” (ระหว่างคนใกล้ชิด) ごめんなさい (gomen nasai) — สุภาพแต่ยังส่วนตัว
Gomen หลุดออกมากับเพื่อน พี่น้อง เพื่อนร่วมชั้น คนรัก เติม ne ท้าย (gomen ne) ได้ความรู้สึกนุ่มขึ้น เป็นผู้หญิงขึ้น — เปลี่ยนคำขอโทษให้ฟังเกือบเอ็นดู Gomen nasai เป็นรูปเต็มที่เด็กถูกสอน และผู้ใหญ่ใช้ในโมเมนต์ส่วนตัวที่จริงจังขึ้นมาหน่อย: ขอโทษคนรักหลังทะเลาะ ขอโทษน้อง หรือเพื่อนที่ทำให้ผิดหวัง
Gomen ไม่เหมาะกับ: งานบริการลูกค้า การก้มหัวให้หัวหน้า หรือบรรยากาศออฟฟิศทางการ ตัวละครที่พูด gomen กับเจ้านายคือสนิทมากๆ ไม่ก็ไม่รู้มารยาทสุดๆ
すみません — ม้าทำงานสุภาพ
すみません (sumimasen) — “ขอโทษ / ขออภัย / ขอบคุณ”
Sumimasen เป็นคำขอโทษสุภาพดีฟอลต์ แต่ยังแปลว่า “ขออนุญาต” (เวลาเรียกให้ใครสนใจ) และยังใช้ว่า “ขอบคุณ” ได้เมื่อมีคนลำบากเพื่อเรา แกนกลางคือความรู้สึก ว่ารบกวนคนอื่น คุณพูด sumimasen เมื่อคุณสร้างความไม่สะดวก — ชนใครบนรถไฟ ขอความช่วยเหลือ มาสายห้านาที
อนิเมะใช้ sumimasen เป็นตัวย่อของพฤติกรรมผู้ใหญ่ที่ขัดเกลาแล้ว ตัวละครที่พูด sumimasen โดยอัตโนมัติกำลังส่งสัญญาณว่าเข้าสังคมเป็น พระเอกวัยรุ่นหรือสายดิบจะไม่ค่อยเริ่มด้วยคำนี้
申し訳ありません — คำขอโทษทางการ
申し訳ありません (moushiwake arimasen) — “ไม่มีข้อแก้ตัวจะเสนอ” 申し訳ございません (moushiwake gozaimasen) — ทางการยิ่งกว่า
แปลตรงตัวว่า “ไม่มีข้อแก้ตัวที่จะเสนอได้” เป็นคำขอโทษที่ได้ยินจากซีอีโอบริษัทญี่ปุ่นในแถลงข่าวหลังเกิดสแกนดัล ก้มหัวเก้าสิบองศา ในอนิเมะ moushiwake arimasen โผล่มาใน:
- ลูกน้องขอโทษเจ้านายหลังทำงานพัง
- ข้ารับใช้ซามูไรอ้อนวอนขุนนาง
- พนักงานร้านหรือพนักงานเสิร์ฟแก้ไขความผิดพลาด
- ฉากที่อยากให้รู้สึกทางการอย่างอึดอัด
ตัวละครที่ใช้ในฉากธรรมดากำลังอับอายอย่างลึก หรือไม่ก็ประชด
悪い / 悪りい — คำขอโทษดิบ
悪い (warui) — “ผิดที่ฉันเอง”
แปลตรงตัวว่า “(ฝั่งฉัน)ไม่ดี” นี่คือคำขอโทษกันเองแบบแมนๆ ที่เด็กเกเร กัปตันทีมกีฬา และพระเอกขี้ซ่าชอบใช้ Warui na หรือรูปดิบ warii สบายๆ กว่าอีก — คนที่พูดยอมรับว่าพลาด แต่จะไม่ก้มกราบ
Warui พบบ่อยในโชเน็นกับเซเน็น ตัวละครที่พูด warii แทน gomen กำลังอ้างความคูลแบบลูกผู้ชาย — ขอโทษ แต่ไม่คลาน เป็นคำขอโทษของคนที่มีทุนทางสังคมมากพอจะผ่านไปได้ด้วยการยักไหล่
すまん / すまない — คำขอโทษสายแข็งแบบเก่า
すまん (suman) / すまない (sumanai) — “ขอโทษด้วย” (ห้วน/แมน)
เวอร์ชันดิบ-เก่ากว่าของ sumimasen ใช้โดยผู้ชายวัยกลางคน อาจารย์ เมนเทอร์ และตัวละครสายซามูไร Sumanai ทางการขึ้นกว่า suman เล็กน้อย ทั้งคู่ฟังแมนและมีน้ำหนัก — เวลาเมนเทอร์หน้าบูดพูด sumanai คุณรู้ว่าเขาตั้งใจพูด เพราะปกติแทบไม่ขอโทษ
ในอนิเมะย้อนยุค suman เป็นมาตรฐาน ในฉากยุคปัจจุบัน เป็นสัญญาณว่าตัวละครอายุเยอะ มาจากชนบท หรือยืนในระดับเสียงแมนแบบดั้งเดิม
許してくれ / 許してください — คำอ้อนวอนดราม่า
許してくれ (yurushite kure) — “ยกโทษให้ข้า” (รูปเรียกร้อง) 許してください (yurushite kudasai) — “โปรดยกโทษให้ข้า”
Yurusu แปลว่า “ยกโทษ” หรือ “อนุญาต” Yurushite kure เป็นคำอ้อนวอนที่ได้ยินในโมเมนต์ดราม่า — คุกเข่า กำปั้นกระแทกพื้น อ้อนขอการอภัย ไม่ค่อยใช้แบบเล่นๆ วายร้ายโชเน็นอาจแยกเขี้ยวใส่พระเอกว่า yurusu to iu no ka (“คิดว่ากูจะยกโทษให้มึงงั้นเหรอ?”) และพระเอกที่ถูกความผิดกินใจอาจร่วงด้วย yurushite kure เมื่อรู้ว่าตนทำอะไรลงไป
Gomen-nasorry — มุกสลับภาษา
อนิเมะยุคใหม่บางครั้งเล่นกับคำขอโทษลูกผสมกับภาษาอังกฤษ — sorry na หรือแค่ sorry ทับเป็นคาตาคานะ (ソーリー) โดยตัวละครที่ครึ่งแสดง ครึ่งอาย เป็นสัญญาณว่าตัวละครนั้นเข้ากับวัฒนธรรมตะวันตกแบบกันเอง หรือพยายามลดความหนักของฉากจริงจังด้วยมุกตลก
การโค้งเป็นส่วนหนึ่งของคำขอโทษ
วัฒนธรรมญี่ปุ่นผูกคำขอโทษเข้ากับการโค้ง อนิเมะแอนิเมตจุดนี้อย่างละเอียด ระดับการโค้งเข้ารหัสว่าตัวละครสำนึกผิดแค่ไหน:
- พยักหน้าเร็วๆ กับ gomen — กันเอง
- โค้งสามสิบองศากับ sumimasen — สุภาพ
- โค้งเก้าสิบองศากับ moushiwake arimasen — ทางการสุดขีด
- โดเงะซะ (土下座) หน้าผากแตะพื้นกับ yurushite kudasai — ต่ำที่สุด ทางเลือกสุดท้าย
อนิเมะขยายโดเงะซะเพื่อความฮา (ตัวละครฟาดหัวลงพื้นด้วยความเร็วการ์ตูน) แต่ท่านี้มาจากวัฒนธรรมญี่ปุ่นจริง ที่ยังใช้ในสถานการณ์จริงจัง
อ่านตัวละครจากวิธีขอโทษ
ครั้งแรกที่ตัวละครใหม่ขอโทษในอนิเมะ ฟังคำและมองท่าโค้ง ถ้าพูด warui พร้อมพยักหน้าเล็กน้อย = เด็กเกเรเท่ๆ หรือคู่แข่งมั่นใจ ถ้าพูด moushiwake gozaimasen พร้อมพับเก้าสิบองศา = ผู้ใหญ่ทางการ ลูกน้อง หรือคนมีความลับซ่อน ถ้ารีบโดเงะซะพร้อม yurushite kudasai = อยู่ในอันตรายจริง หรือกำลังจะหักหลังคุณ
เกร็ดน่ารู้
คำขอโทษญี่ปุ่นใช้ได้หลากหลายมากจนหลายบริบทที่ไม่ใช่การขอโทษก็ใช้ Sumimasen สามารถแปลว่า “ขอบคุณ” ได้เมื่อคนอื่นทำเพื่อคุณ เพราะแสดงความรู้สึกว่าเป็นหนี้บุญคุณ ตัวละครอนิเมะจะขอบคุณแม่ค้าและอาจารย์ด้วย sumimasen อย่างเป็นธรรมชาติพอๆ กับ arigatou เมื่อเห็นรูปแบบนี้แล้ว คุณจะสังเกตได้ว่าคำขอโทษทำงานควบสองสามหน้าที่ตลอดทั้งเรื่อง