“Winker” ฟังดูเหมือนคำศัพท์รถยนต์จริงๆ — แต่ไม่ใช่

เดินเข้าโรงเรียนสอนขับรถในญี่ปุ่น แล้วสิบคำสั่งแรกของครูฝึกแทบจะต้องมี ウィンカー (วิงคา) อยู่แน่ๆ มันคือคำเรียกไฟสีอำพันกะพริบที่บอกรถข้างหลังว่าคุณกำลังจะไปทางไหน ในภาษาญี่ปุ่นมันธรรมดาพอๆ กับ “พวงมาลัย” หรือ “เบรก” — ยกเว้นว่ามันไม่ใช่ภาษาอังกฤษจริงๆ เลย

ในภาษาอังกฤษจริง “winker” แปลว่า “คนที่ขยิบตา” นั่นคือความหมายหลักในพจนานุกรม ในเชิงประวัติศาสตร์ มันยังหมายถึงที่บังตาหนัง (blinders) ที่ใส่ให้ม้าแข่งเพื่อกันการมองด้านข้าง — ซึ่งเป็นของคนละอย่างกับชิ้นส่วนรถโดยสิ้นเชิง ไม่มีช่างในมิชิแกนหรือแมนเชสเตอร์คนไหนชี้ไปที่แผงหน้าปัดแล้วเรียกไฟกะพริบนั้นว่า “winker” พวกเขาจะใช้ turn signal, blinker หรือ indicator แล้วแต่ว่าอยู่ฝั่งไหนของแอตแลนติก

หนึ่งประเทศ หนึ่งคำ — ยกเว้นภาษาอังกฤษมีสามคำ

ญี่ปุ่นแก้ปัญหาการตั้งชื่อไฟเลี้ยวอย่างเรียบร้อยด้วยการประดิษฐ์คำว่า ウィンカー ขึ้นมาและใช้ทุกที่ ภาษาอังกฤษไม่เคยเป็นระเบียบขนาดนั้น:

• Turn signal — คำมาตรฐานอเมริกัน ใช้ในคู่มือสอบใบขับขี่และกฎหมายจราจร
• Blinker — อังกฤษอเมริกันแบบลำลอง “Put your blinker on.”
• Indicator — คำอังกฤษแบบบริติช “Check your indicators before you pull out.”

ดังนั้นนักเรียนญี่ปุ่นที่ท่องคำว่า “winker” จากตำราอย่างตั้งใจ แล้วเอาไปลองกับช่างอเมริกัน ครูสอนขับรถอังกฤษ และตำรวจออสเตรเลีย จะได้หน้างงสามหน้าในราคาเดียว คำวาเซเอโกะนี้ชัดเจนไม่กำกวมอย่างสวยงามในภาษาญี่ปุ่น แต่กลับหายไปอย่างลึกลับในทุกสำเนียงของภาษาอังกฤษ

ความเชื่อมโยงกับการขยิบตา — เกือบใช่ แต่ไม่ใช่

ตรรกะเบื้องหลัง ウィンカー ไม่ยากที่จะสืบค้น ไฟเลี้ยว กะพริบ — เปิดปิดเหมือนดวงตา — และ wink ในภาษาอังกฤษหมายถึงการหลับตาข้างหนึ่งชั่วขณะ รถที่ให้สัญญาณเลี้ยวขวานั้น ในเชิงกวี ก็คือกำลังขยิบตาให้ทางขวา ที่ไหนสักแห่งในช่วงปี 1950 หรือ 60 ภาพนี้ได้ผสมกับคำต่อท้ายอังกฤษ -er และผลิตคำที่ดูและฟังดูเหมือนภาษาอังกฤษเชิงเทคนิค

เป็นนิรุกติศาสตร์สมัครเล่นที่น่ารักดี แต่มันบังเอิญชนเข้ากับข้อเท็จจริงที่ว่าภาษาอังกฤษใช้ blink (จึงเป็น blinker) ไม่ใช่ wink สำหรับการกะพริบที่ไม่ได้ตั้งใจหรือเชิงกลไก การขยิบตานั้นตั้งใจและเจ้าชู้ การกะพริบนั้นเป็นจังหวะและอัตโนมัติ — ซึ่งก็คือสิ่งที่ไฟเลี้ยวทำอย่างแท้จริง ญี่ปุ่นเลือกคำกริยาดวงตาผิด แต่ก็ยึดมั่นกับมันอย่างสุดใจ

อย่าสับสนกับอุปกรณ์ของม้า

ภาษาอังกฤษมีคำว่า “winker” เฉพาะทางจริงๆ — ถ้วยหนังเล็กๆ บางครั้งเรียกว่า blinkers ติดกับบังเหียนม้าแข่งเพื่อจำกัดการมองด้านข้าง เพื่อให้มันมุ่งมั่นอยู่กับลู่วิ่งข้างหน้า ศัพท์แข่งม้าของอังกฤษโดยเฉพาะใช้ทั้ง winkers และ blinkers สำหรับอุปกรณ์ม้า ดังนั้นคำนี้ไม่ได้ถูกประดิษฐ์ขึ้น เพียงแต่มันถูกนำไปใช้กับของที่ต่างกันโดยสิ้นเชิงในภาษาอังกฤษ

คนขับรถญี่ปุ่นที่ตะโกนว่า “my winker is broken!” ใส่สัตวแพทย์ชาวอังกฤษ โดยหลักการแล้วกำลังแจ้งปัญหาเรื่องอุปกรณ์อานม้า รถยังเงียบอยู่ ม้าสับสน ทุกคนแพ้

เกร็ดน่ารู้

ภาษาญี่ปุ่นมีญาติวาเซเอโกะอีกคำในละแวกเดียวกัน: ハザード (ฮะซาโดะ) ย่อมาจาก hazard lights — การกะพริบของ ウィンカー ทั้งสี่ดวงพร้อมกัน ซึ่งคนญี่ปุ่นใช้ไม่เฉพาะตอนฉุกเฉิน แต่ยังใช้เป็นการกะพริบสุภาพว่า “ขอบคุณที่ให้ผมเข้าเลน” หลังแทรกเลนเสร็จ การกะพริบคู่แสดงความขอบคุณนี้เรียกว่า サンキューハザード (sankyū hazādo, “thank-you hazards”) — วลีที่ซ้อนทับด้วยวาเซเอโกะจนแทบจะเป็นวัฒนธรรมการขับรถในตัวเอง ในขณะที่คนขับรถฝรั่ง — ก็แค่โบกมือเฉยๆ