สามวิธีพูดว่า “ทำไม”
ภาษาไทยมีคำเดียวว่า “ทำไม” แต่ภาษาญี่ปุ่นมีสามคำที่ใช้ในชีวิตประจำวัน — nande, doushite, naze — และการเลือกคำไม่ใช่เรื่องมั่วๆ ตัวละครอนิเมะแสดงอายุ อารมณ์ และระยะห่างทางใจผ่านการเลือกคำนี้ทุกครั้งที่เรียกร้องคำอธิบาย
なんで — “ทำไม” แบบอารมณ์พุ่ง
なんで (nande) — “ทำไม?! / เพื่ออะไร?!”
Nande เป็นคำที่กันเองและเต็มไปด้วยอารมณ์ที่สุด เป็นคำที่คุณตะโกนตอนเพื่อนหักหลัง ตอนวายร้ายเปิดเผยแผน ตอนทุกอย่างไร้เหตุผล มันมาจาก nani (อะไร) + de (ด้วย) เลยมีน้ำหนักของ “ด้วยเหตุอะไร”
- Nande da yo! — “ทำไมฟะ!” (โกรธ)
- Nande? — “ทำไม?” (เฉยๆ)
- Nande naiteru no? — “ทำไมร้องไห้?”
ใน Attack on Titan เอเรนตะโกน nande da yo ตลอด — คำนี้เป็นคำของคนที่รับคำตอบจากโลกนี้ไม่ได้
どうして — “ทำไม” แบบอยากเข้าใจ
どうして (doushite) — “ทำไม / ยังไงถึง”
Doushite นุ่มนวลกว่า มันขอเหตุผลจริงๆ ไม่ใช่เรียกร้อง พ่อแม่ใช้กับลูก คนที่หลงรักใช้ในฉากสารภาพ ความหมายตรงตัวคือ “ทำยังไงถึง” และน้ำเสียงบอกว่าอยากเข้าใจ ไม่ได้อยากกล่าวหา
- Doushite sonna koto wo itta no? — “ทำไมถึงพูดอะไรแบบนั้น?”
- Doushite watashi wo tasuketa no? — “ทำไมถึงมาช่วยฉัน?”
อนิเมะโรแมนซ์ติด doushite หนักมาก พอตัวละครสึนเดเระยอมปล่อยกำแพงแล้วถาม doushite ก็แปลว่าฉากเริ่มจริงจังแล้ว
なぜ — “เพราะเหตุใด” แบบเย็นชาและเป็นทางการ
なぜ (naze) — “เพราะเหตุใด” (เป็นทางการ ภาษาเขียน)
Naze คือ “ทำไม” ของภาษาเขียน ของนักปรัชญา ของวายร้ายที่พูดโมโนล็อก คนจริงไม่ค่อยพูดในชีวิตประจำวัน เมื่อตัวละครอนิเมะใช้ naze คนนั้นไม่ใช่คนมีการศึกษาสูง ก็กำลังยกระดับตัวเอง หรือกำลังแสดง
- Naze da? — “เพราะเหตุใด?” (เงียบ สงบ)
- Naze nara… — “เหตุผลคือ…”
L ใน Death Note และตัวละครสายปัญญาคล้ายๆ กันใช้ naze จักรพรรดิ นักปรัชญา และใครก็ตามที่กำลังจะเริ่มสุนทรพจน์ก็ใช้เหมือนกัน
何? — “หา?!” แบบช็อค
何? (nani) — “หา?! / อะไรนะ?!”
Nani คือคำตอบในตำนานของศัตรูเคนชิโร่ใน Fist of the North Star “แกตายไปแล้ว” “Nani?!” กลายเป็นมีมบนอินเทอร์เน็ตเพราะมันจับเสียงของความไม่อยากจะเชื่อก่อนความตายได้สมบูรณ์แบบ ในการพูดทั่วไป nani แปลว่า “อะไร” เฉยๆ — แต่พอพูดเฉียบๆ ก็กลายเป็นความช็อคหรือการท้าทายล้วนๆ
- Nani? — “หา?!” (ท้าทายหรือแปลกใจ)
- Nani sore? — “นั่นอะไร?”
- Nani itteru no? — “พูดอะไรของแก?”
どうした — “เป็นอะไรไป?”
どうした (dou shita) — “เกิดอะไรขึ้น? / เป็นอะไรไป?”
เมื่อตัวละครสังเกตว่าเพื่อนดูเศร้า นี่คือคำที่เขาถาม Dou shita เป็นคำของความเป็นห่วงแบบเงียบๆ มีความเห็นอกเห็นใจ — คุณถามคำนี้เพราะตัดสินใจจะช่วยแล้ว
- Oi, dou shita? — “เฮ้ เป็นอะไร?”
- Dou shita n da yo — “เป็นอะไรกันแน่เนี่ย”
ตัวละครอาจารย์ใช้ dou shita บ่อยมาก จิไรยะถามนารูโตะ รอย มัสแตงถามลูกน้อง เป็นการเปิดประโยคแรกของบทสนทนาที่น่าจะจบด้วยการให้คำแนะนำ
ทำไมการเลือกคำถึงสำคัญ
ใช้ naze ตรงที่ควรใช้ nande ฟังเหมือนอ่านสคริปต์ ใช้ nande ตรงที่ควรใช้ naze ฟังไม่ให้เกียรติในบริบทเป็นทางการ นักเขียนบทอนิเมะใช้การสลับระดับภาษาแบบนี้อย่างตั้งใจ ตัวละครที่สลับจาก nande ไป naze ทันที แสดงว่าโตขึ้น จริงจังขึ้น หรือกำลังโกหก
เกร็ดน่ารู้
มีม nani กระจายในเน็ตด้วยโทนเสียงเฉพาะ — พุ่งขึ้นแรงที่พยางค์ที่สอง โทนนั้นจริงๆ แล้วตรงกับวิธีที่คนญี่ปุ่นพูด nani ตอนตกใจจริงๆ มีมอยู่รอดข้ามภาษาได้เพราะการออกเสียงแบบนี้ทุกคนทั่วโลกอ่านเป็น “ช็อค” ได้ ถึงแม้จะพูดญี่ปุ่นไม่ได้แม้แต่คำเดียว